تلاشهای زیادی برای ساخت پروتز بالای زانو انجام شده است که نه تنها توانایی فرد در راه رفتن را افزایش می دهد بلکه به عنوان یک فاکتور عملکردی در زندگی قطع عضو می باشد . اگر چه پیشرفت های زیادی در زمینه مواد ، طراحی سوکت و قطعات بوجود آمده ، ولی تحقیقات کمی وجود دارد تا به انتخاب مناسب هر قطع عضو کمک کند .

استفاده از پروتز تحت تاثیر عواملی از قبیل میزان مصرف انرژی ، تصور و احساس فرد قطع عضو از فیزیک بدن خود ، کنترل ارادی ، fitting  سوکت ، انتخاب قطعات و تنظیمات پروتز می باشد .

تاریخچه

قدمت زیادی در زمینه طراحی و ساخت سوکت بالای زانو وجود دارد . اولین طرح در انگلستان در سال 1790 و اولین طرح در امریکا در سال 1846 به ثبت رسیده است . اگر چه در آن زمان یک استاندارد جهانی کلینیکی برای fitting سوکت ، تعلیق و تنظیمات پروتز وجود نداشت .

تا قبل از سال 1949 تکنیک طراحی و ساخت پروتز نسل به نسل منتقل می شد . در سال 1949 در دانشگاه کالیفرنیای امریکا یک دوره کوتاه راجع به طراحی ساکشن سوکت بالای زانو معرفی شد . در سال 1950 چندین دانشگاه کلاس هایی راجع به پروتز تشکیل دادند ، در حالی که هر موسسه آزمایشگاه خود را داشت و طرح خودش را انجام می داد .

در سال 1980 اولین طرح سوکت  ischial containmentمعرفی شد و به سرعت توسط موسسات دیگر پذیرفته شد . اگر چه هر موسسه طرح خودش را انجام می داد .

 در سال 2014 یازده موسسه معتبر در امریکا در زمینه ارتز و پروتز ، سطح پیشرفته ای از آموزش را ارائه می دادند ، به علاوه هر موسسه تکنیک تئوری و عملی خود را در طراحی سوکت بالای زانو ، تعلیق و کاربرد کلینیکی ارائه می داد .

علت اساسی در تفاوت طراحی ها ، می تواند تنوع مشاهده در آناتومی ، اندازه ، طول استامپ بالای زانو و همچنین میزان دارا بودن کنترل ارادی فرد قطع عضو بالای زانو می باشد . یک طرح واحد برای همه افراد مناسب نیست به همین دلیل به تعداد افراد سازنده می تواند طرح و تکنیک خاص وجود داشته باشد . و این به فرد سازنده توانایی می دهد که طبق نیاز و هدف هر بیمار ، پروتز را بسازد .

ملاحظات کلینیکی در پروتز بالای زانو

اگر چه پروتز هیچ گاه کاملا جایگزین اندام از دست رفته نمی شود ، اما یکسری ملاحظات کلینیکی صرف نظر از اینکه چه نوع سوکت و چه نوع سیستم تعلیقی انتخاب شده ، باید در نظر گرفته شود .

پروتز بالای زانو باید تعادل را در عملکرد ، راحتی ، ظاهر هم در حالت ثابت و هم در حالت متحرک فراهم کند . برای ایجاد بهترین حالت ، تیم درمانی باید تصور و احساس فرد از فیزیک بدن خود ، میزان مصرف انرژی ، میزان کنترل ارادی قطع عضو بالای زانو و fitting سوکت را در نظر بگیرد . در اجرای برنامه درمانی تیم باید ساخت و طراحی سوکت ، درجه پیچیدگی سیستم تعلیق ، قطعات مناسب ، تنظیمات پروتز و اندازه های حاصل را تعیین کند .

میزان مصرف انرژی

میزان مصرف انرژی برای افراد قطع عضو بالای زانو خیلی اهمیت دارد . تلاش برای حرکت کردن با پروتز در این سطح وابسته به وزن پروتز ، کیفیت fitting ، قدرت تعلیق ، دقت در تنظیمات و مشخصات عملکردی قطعات انتخاب شده می باشد . اگر هر کدام از این فاکتورها به درستی اجرا نشود فرد در هنگام حرکت بیش از حد انرژی مصرف می کند . افزایش مصرف انرژی باعث افزایش مصرف اکسیژن و افزایش ضربان قلب می شود و همچنین باعث کاهش سرعت و کارآمدی راه رفتن قطع عضو می شود . با علم به اینکه راه رفتن با پروتز بالای زانو انرژی زیادی می خواهد درمانگر باید حالتی را ایجاد کند که هدف و نیازهای بیمار با سطح قابل پذیرش وزن اجرا شود .

تصویر بدن

تصور و احساس فرد قطع عضو از فیزیک بدن خود هنگام استفاده از پروتز بالای زانو بسیار مهم است . ظاهر و self image به اندازه عملکرد پروتز اهمیت دارد . ظاهر قابل قبول و توانایی بیمار در یکی کردن هر دو اندام نقش زیادی در پذیرش مثبت فرد نسبت به شکل تغییر یافته اندامش و سازگاری روانی _ اجتماعی قطع عضو دارد . نگرانی بابت ظاهر بدن افسردگی را زیاد ، سطح کیفیت زندگی را کم و باعث کاهش عزت نفس می شود ، که پیامد آن کاهش مشارکت فرد در فعالیت های فیزیکی و اجتماعی و بطور کلی کاهش رضایتمندی است .

اثر کنترل ارادی

در پروتزهای بالای زانو به دلیل اینکه فرد سیستم عضلانی _اسکلتی مستقیمی برای کنترل زانو و پنجه پروتز ندارد ، تعیین پتانسیل فرد قطع عضو در کنترل ارادی ، در تعیین نوع سوکت و سیستم تعلیق و قطعاتی که استفاده می شود اهمیت دارد .

فاکتورهایی که در اندازه گیری این پتانسیل به کار می روند شامل طول استامپ ، درک فرد از موقعیت اندام باقیمانده در فضا ، قدرت عضلانی ، دامنه حرکتی و توانایی فرد در کنترل و جابجایی اندام از دست رفته است. وقتی کنترل ارادی محدود باشد تیم توانبخشی باید سیستم پروتزی را طراحی کند که روی ساپورت پروتز و امنیت بیمار بیش از عملکرد تمرکز کند . افزایش کنترل اراد ی این اجازه را در طراحی می دهد که پروتز دینامیک تری ساخته شود . درجه کنترل ارادی در انتخاب قطعات و تنظیمات تاثیر گذار است .

fitting پروتز

هدف ایده آل برای هر پروتزی این است که فرد حس کند پروتز قسمتی از بدن اوست . صرف از نظر از نوع طراحی سوکت باید fitting خوبی با پوشیدن پروتز روی اندام فرد ایجاد شود تا به قطع عضو در کنترل پروتز کمک کند ،

 با این همه تعریف دقیق و استانداردی برای fitting  خوب در پروتز بالای زانو وجود ندارد .

 هدف اولیه در پروتز بالای زانو  فراهم کردن راحتی در وزن گیری و یک base of support  باریک و نزدیک به نرمال در حین ایستادن و راه رفتن است.

جهت گیری و  fittingسوکت در به دست آوردن این اهداف اهمیت دارد .

سوکت با توجه به خط پیشروی فرد باید در جهت مناسب پوشیده شود و با حجم استامپ تطابق داشته باشد و محیطی را ایجاد کند که بدون آسیب و ناراحتی تماس کاملی با استامپ داشته باشد .

امروزه از سیستم های پیشرفته تری برای تعلیق پروتز بالای زانو بهره گرفته می شود. اولین روش نگه داشتن پروتز روی بدن به واسطه ی نیروی مکش می باشد. در این روش فرد پا را مستقیما داخل سوکت پروتز قرار داده و توسط پمپ قرار گرفته در انتهای سوکت هوای داخل سوکت را خالی می کند. مکش ایجاد شده باعث تعلیق پروتز شده و هم چنین باعث افزایش جریان خون در اندام فرد و افزایش حس استامپ می شود.

روش دیگر تعلیق در پروتزهای پا که استفاده از آن به افراد آمپوته توصیه می شود، به واسطه استفاده از ژل لاینر ها یا سلیکون لاینر ها می باشد.

لاینرها، جورابی از جنس سیلیکون یا کوپولیمرهای سیلیکونی بوده که روی استامپ (استمپ) پوشیده شده و حد فاصل استامپ و سوکت پروتزی قرار می گیرد. این لاینرها به علت محافظت بالایی که از استامپ انجام می دهند، به افراد آمپوته با حساسیت بالا و مشکلات عروقی همچون دیابت توصیه می شوند.

این لاینرها فشار وارده بر استامپ را در سطح زیادی پخش کرده و مانع از وارد شدن فشار نقطه ای بر استامپ می شوند.

در انتهای ژل لاینر امکان اتصال یک پین و استفاده از قفلی برای تعلیق هرچه بهتر پروتز می باشد. در صورت استفاده از این قفل امکان خارج شدن ناگهانی پروتز از پا کاملا از بین رفته و پروتز تا زمانی که قفل آزاد نشود بدون حرکت روی استامپ باقی می ماند.

روش دیگر تعلیقی که از طریق استفاده از ژل لاینرها امکان پذیر شده است، Seal-in می باشد. در این سیستم رینگی روی ژل قرار گرفته و با قرار گرفتن پا داخل سوکت مانع از حرکت هوا به داخل سوکت می شود و با ایجاد نیروی مکشی پروتز را روی پا ثابت می کند.